İskelet kası da denilen çizgili kaslar hareket sisteminin aktif elemanları olup hareket için gereken kuvveti sağlarlar. Kas lifleri endomysium (endomisyum) denilen bağ dokusu ile sarılıdırlar. Bunlar bir araya gelerek demetleri (fasciculus) oluştururlar. Demetlerin etrafını perimysium (perimisyum) isimli bağ dokusu sarar. Demetler bir araya gelerek kasın tamamını oluştururlar. Kası epimysium (epimisyum) isimli zar sarar.
Kasların kalın orta bölümlerine karın (venter) denir. Yapışma noktalarından hareket etmeyen veya az hareket edeni,  kasın başlangıç noktası yani origo’sudur. Hareketli olan nokta ise kasın sonucu (insertio’su) olarak kabul edilir.
Kaslar, demetlerinin yönlerine göre paralel, oblik veya spiral olmak üzere üç gruba ayrılabilirler: Paralel demetli kaslarda demetler çekme çizgisine paralel uzanırlar. Bu grup içindeki m. thyrohyoideus gibi kısa, yassı kaslara dörtgen kaslar (m. quadratus) denir. Yine bu grubun uzun, kayış benzeri şerit kasları için en iyi örnek m. sternohyoideus ve m. sartorius’ tur. Bu iki grup kaslarda kas lifleri genellikle kasın tüm uzunluğunca uzanır. Bazı kaslarda kas lifleri, kas boyunca çeşitli aralarla dağılan intersectio tendinea denilen oluşumlar arasındaki segmentler içinde yer alabilirler (m. rectus abdominis gibi). Bu kas çok karınlı kasa örnek olarak da verilir.
Mekik biçimli fuziform kaslarda (m. fusiformis) demetler, birbirlerine benzer şekilde tertiplenerek kasların venter (karın) bölümlerini oluştururlar. Kaslar, iki karınlı olabilir (m. biventer gibi). Çok karınlı kasa örnek m. rectus abdominis verilebilir. Intersectio tendinea denilen, karınlar arasında bulunan oluşumlar vardır. Bazı fuziform kaslar iki başlı (m. biceps brachii), üç başlı (m. triceps brachii) olabilir.
Oblik demetli kaslarda lif demetleri kas çekim çizgisine eğik olarak yer alırlar. Dört gruptur:
1- M. triangularis (m. temporalis, m. adductor longus). Üçgen görünümdeki kasların insersiyosu üçgenin tepesidir.
2- M. unipennatus (m. flexor pollicis longus).
3- M. bipennatus (m. rectus femoris, mm. interossei dorsales).
4- M.  ultipennatus (m. deltoideus).
M. triangularis dışındaki diğer üç grup kaslarda demetlerin dizilişi  kuştüyü görünümündedir. Kuştüyü tipine uyan m. bipennatus’ tur. Diğerleri bu tanıma uygun isim almıştır.
Spiral demetli kasların şekli ve kıvrılma dereceleri değişiktir. Bunların lifleri spiral şeklinde uzanırlar (m. trapezius, m. pectoralis major gibi). Örneğin; m. supinator, radiusun cismi çevresinde eğik olarak dolanır.
Spiral kaslara yakın iki grup kas çeşidi daha vardır. Bunlar:
1- M. orbicularis dairesel kaslar (m. orbicularis oris gibi) ve
2- M. sphincter büzücü kaslar (m. sphincter ani externus gibi).
Kas lifleri birbirlerini çaprazlayacak şekilde bulunursa m. cruciatus denir. Örneğin; m. sternocleidomastoideus, m. masseter.
Kasların yapışma yerleri dikkate alındığında deri altına yayılarak sonlanan kaslara m. cutaneus denir. Örneğin; mm. faciales (mimik kasları). Çizgili kasların büyük çoğunluğunun her iki uçları da kemiklerde sonlanır. Bunlara m. skaleti denir. Bir ucu eklem kapsülüne yapışan kaslara m. articularis denir (m. articularis genus gibi).
*Kasın seyrine göre; uzunlamasına seyreden m. rectus abdominis, enine seyreden m. transversus abdominis ve eğik seyreden m. obliquus abdominis,
*Yerleştiği bölgeye göre; m. temporalis,
*Büyüklüğüne göre; m. gluteus maximus-minimus,
*Uzunluğuna göre; m. adductor longus-brevis,
*Şekline göre; m. priformis (armut biçiminde),
*Başlama ve bitiş yerlerine göre; m.sternocleidomastoideus, m. sternohyoideus,
*Fonksiyonuna göre; m. supinatör, m.pronatör teres gibi.
Bazı kas isimlerinde  hem şekil  hem fonksiyon beraber belirtilir (m. pronator quadratus gibi).
Kas kuvveti: Kası yapan kas liflerinin her biri ayrı bir motor gibi çalışarak kinetik enerji oluştururlar. Bütün kasın kuvveti, kas liflerinin kalınlık ve sayısına bağlıdır. Bundan dolayı bir kas kuvveti, kası yapan tüm liflerin enine kesitlerinin toplamı ile ölçülür ve bu toplama kasın fizyolojik kesiti denir. Bu arttıkça, kas gücü artar.

Hareketin olabilmesi için, kasın iki ucunun ayrı ayrı kemiklere yapışması, bu kemikler arasında en az bir eklemin bulunması ve kas ekseninin eklem eksenine dik olması gerekir. Örneğin; dirsek ekleminde kas ekseni, transvers ekseni önden çaprazlarsa fleksiyon, arkadan çaprazlarsa ekstansiyon yapılır. Paralel olursa hareket söz konusu olamaz. İki ucu da deriye veya bir ucu kemiğe diğer ucu deriye yapışan kaslar (mimik kasları) da hareket yaptırabilirler. İki ucu birbiri ile devam eden daire şeklindeki kaslar büzülme ve genişleme hareketlerini yaptırırlar (ağız  ve göz çevresindeki kaslar).

Bu Makale 794 Kere Okundu.