|
|
REAKSİYON ZAMANINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER:
Sporcunun süratli tepki zamanına sahip olmasında etkili olan bir önemli faktörün de reaksiyon zamanı olduğu yukarıdaki formülasyonda belirtilmiştir. O halde sporcunun reaksiyon zamanına etki eden faktörler kavranılırsa onlara daha iyi yardımlarda bulunma olanağı yakalanabilir. Reaksiyon zamanına etki eden faktörler şu şekilde özetlenebilir;
1-Uyaran çeşidi.
2-Uyaranın yoğunluğu
3-Uyaranların sayısı
5-Hazırlık uyaranı
6-Ön periyot
7-Ön periyot sırasındaki konsantrasyon
8-Çalışmanın rolü
9- Sporcunun yaşı ve koşulları
UYARAN ÇEŞİDİ
Sporcuların çeşitli uyaranlara verdikleri yanıtlar aynı süratlerde olmamaktadır. Çeşitli uyaranlara göre reaksiyon zamanı farklılaşması araştırma sonuçlarına dayanılarak şekildeki gibi özetlenebilir.
Yukarıdaki tablodan da görülebileceği gibi sporcuların kinestetik uyaranlara verdikleri yanıt işitsel uyaranlara verdiklerinden daha süratli olmaktadır. Aynı şekilde sporcuların işitsel uyarılara verdikleri yanıt dokunsal uyarılara verdikleri yanıttan daha süratli olmaktadır. Dahası dokunsal uyarılara yanıt, görsel uyarılardan ve görsel uyarılara yanıt acı uyarılarına yanıttan daha süratli olmaktadır. Futbol ise daha çok kinestetik ve görsel uyarlarla hareket etmeyi gerektiren ara sıra da futbolcular arasındaki iletişimde işitsel uyarıların önemli olduğu bir spordur.
UYARANIN YOĞUNLUĞU
Reaksiyon zamanına etki eden faktörlerden biri de uyarının yoğunluğudur. Belirli sınırlılıklarla olmakla birlikte daha güçlü uyaran daha süratli reaksiyona yol açmaktadır. Düşük verilen uyaranı biraz yükseltme reaksiyon zamanında farklılık yaratmaktadır. Ancak giderek, daha ve daha çok yükseltmeye farklılıklar giderek azalmakta ve önemsiz bir duruma gelmektedir. Bu durum belki atletizmde önemli olabilir. Tabancayı ateşleyecek kişiye daha yakın olan sporcu uyaranı daha güçlü alacağından reaksiyon zaman da daha süratli gerçekleşebilir. Bu durum kulvarın en başındaki sporcuya en sonundakine göre çok az saliseler de olsa avantaj kazandırabilir. Bu avantaj ise çoğu 100–200 m. Finallerinde yarışı kazanmak için yeterli bir farklılık olabilmektedir. Bu durumun meydana getirebileceği eşitsizliğin üstesinden her sporcuya eşit uzaklıklarda ve aynı güçte olan sesin verilmesi ile engellenebilir
Futbolcular ise maç içinde birbirlerine destekleyerek uyarmalarında sahanın gürültülü atmosferine dikkate almalı ve birbirlerini uyarırlarken biraz yüksek sesle, kati, kesin, açık, azlı, özlü ve bilgilendirici ifadeler kullanmalıdır. Ayrıca futbolcular birbirlerine yapacakları el işaretleri ile görsel uyaranın yoğunluğuna etki edebilirler.
UYARILARIN SAYISI
Çok uyaranın söz konusu olduğu ve bu uyaranların arasından hangisine tepki gösterilmesi gerektiği ve gösterilecek tepkinin en iyisinin hangisi olacağı ile ilgili seçimler söz konusu ise reaksiyon zamanı bundan etkilenecektir. Alternatif uyarıların ve tepkilerin sayısı arttıkça reaksiyon zamanı da yavaşlayacaktır. Söz gelimi eğer bir futbolcu altı farklı aldatmayı çok ustaca kullanıyorsa savunma elemanı bu altı farklı aldatmaya karşı olabilecek yolları hesaba katmak zorunda olacaktır. Ancak burada savunma elamanın karşılaşacağı zorluk bu altı farklı aldatmadan hangisine başvuracağını bilmemesi ve bunun sonucu olarak da nasıl tepki göstermek zorunda kalacağını önceden sezinlemekte zorlanmasıdır. Aldatmaya ne zaman girişileceğinin de tam olarak bilinememesi savunma elemanın işini iyiden iyiye zorlaştırarak durumu daha da karmaşık hale getirecektir. Bu açıklamalara karşılık eğer savunma elemanın karşısındaki hücum elemanın sadece iki aldatma çeşidini ustaca yaptığını varsayalım. Böyle bir durumda savunma elemanı bu aldatmalara karşı sadece iki karşı uygulama yolunu hesaba katarak hareketlerini yönlendirecek ve dolayısıyla da daha süratli reaksiyon zamanına sahip olabilecektir. Seçimin sayısı arttıkça reaksiyon zamanı da bundan olumsuz yönde etkilenebilir.
Futbolcunun reaksiyon zamanı iki seçimli durumda dört seçimli duruma göre daha süratli olacaktır. Aynı şekilde futbolcu bir seçimli durumda iki seçimli duruma göre daha süratli reaksiyon zamanı gösterecektir. Bu nedenle oyuna çok hareketlilik getiren takımlar, rakiplerini çok sayıda seçimlerle baş etmek zorunda bırakan takımlar, rakiplerinin reaksiyon zamanlarını olumsuz yönde etkilemekte, onların konsantrasyonlarını ve dengelerini bozmaktadırlar.
PEŞİ SIRA GELEN UYARANLAR ARASINDAKİ ZAMAN
Eğer arka arkaya iki uyaran söz konusu olacaksa ve bu uyaranlar arasındaki zaman hemen hemen 50 ile 250 mili salise olacaksa birinci uyarana yanıt vermedeki reaksiyon zamanı ikinci uyarana yanıt vermedeki reaksiyon zamanından daha süratli olacaktır. Savunma oyuncusu ile mücadeleye girişen bir kanat oyuncusu süratini birden durdurup 50 ile 250 mili salise arasında tekrardan birden aldatma yaparak harekete geçmesi savunma elemanını dez avantajlı durumda bırakmaktadır. Çünkü savunma elemanı forvet elemanını karşılayıp öne almada göstermiş olduğu birinci reaksiyon zamanından daha da çoğunu ikinci reaksiyon zamanında göstermektedir. Ani duraklamalar ve birden bire hareketlenmelerde hücum oyuncularının nasıl avantajlı bir duruma gelebildiklerini çoğu kez görmekteyiz. Bir de buna hücum oyuncularının yapmış oldukları başarılı aldatmalar eklenince zaman yönünden önemli bir avantaj elde edilebilmektedir.
Hücum ve savunma oyuncuları rakiplerine üstünlük sağlayabilmeleri için mükemmel bir zamanlamaya sahip olmalılardır. Daha iyi zamanlama daha iyi performans başarılarına yol açar. Antrenör düzenleyeceği çalışmalarla futbolcularında doğru zamanlama becerilerini geliştirmelidirler.
HAZIRLIK UYARANI
Örneğin atletizm ve yüzme gibi sportif branşlarda yerlerinize ve dikkat komutlarının verilmesi ile sporcular kendilerini çıkış uyaranına hazırlayabilirler. Eğer bu şekilde bir hazırlık periyodu söz konusu ise, sporcunun reaksiyon zamanın daha süratli gerçekleşebilir. Ancak futbol oyunu içerisinde zorlu olmakla birlikte bundan daha değişik bir hazırlık periyodu söz konusu olmaktadır. Örneğin, zaman, zaman futbolcuların birbirlerinin adlarını kullanarak önceden uyarıda bulundukları olmaktadır. Bu sporcuların önceden uyaranlara kendilerini hazırlamalarında ve daha süratli reaksiyon zamanına sahip olmalarında etkili olabilir. Sporcuların daha süratli reaksiyon zamanına sahip olmaları isteniyorsa onlara önceden hazırlık uyarılarının verilmesi olumlu sonuçlar verecektir. Bunun için sporcuların önceden aralarında anlaştıkları azlı özlü ifadeler kullanarak birbirlerini uyarmaları onların daha süratli harekete geçmelerine olanak sağlayabilir.
ÖN PERİYOD
Harekete geçmek için hazır olma ile uyarının verilmesine kadar geçen süre ön periyodu meydana getirir. Bu yukarıdaki şekilde de açıklanmaktadır. Kullanılacak farklı ön periyotlara göre reaksiyon zamanı da farklılaşabilir.
Daha çok sayıda ve birbirinden farklı ön periyotlara göre reaksiyon zamanı da farklılaşabilir.
Daha çok sayıda ve birbirinden farklı ön periyotlar söz konusu oldukça uyarının her ne zaman meydana geleceğini sezinlemekte güçleşecektir. Eğer bir hücum oyuncusu tek tip değil de birbirinden farklı aldatma varyasyonları kullanıyorsa bunu sezinlemek güçleşecektir. Eğer bir futbol takımı devamlı aynı serbest atış ve köşe atışı varyasyonunu kullanıyorsa rakibinin ne olacağını sezinlemesi kolaylaşacaktır. Devamlı aynı ve tek tip hareketlerde bulunma savunmanın sezinlenmesini ve reaksiyon zamanını kısaltmaktadır. İyi forvet oyuncuları rakibin durumuna göre hareketlerinde değişiklikler yapabilen ve kendilerine daha çok tahmin edilemez yapmayı başarabilen kişilerdir. Futbolda savunma ile hücum elamanları arasında zaman zaman meydana gelen birebir durumlarda futbolcular arasında birbirlerinin hareketlerine göre tahmin etmeleri ve sezinlemeleri mücadelesi söz konusu olmaktadır. Hep aynı hareketleri denemeye kalkan forvet oyuncuları savunma oyuncuları tarafından daha çok tahmin edileceklerdir. Bu bakımdan forvet oyuncularının hareketlerine çeşitlilik getirmeleri gerekmektedir.
Ön periyotta futbolun dışından bir örnek daha verecek olursak atletizmde ve yüzmede startı verenlerin tabancalarını farklı zamanlarda ateşleyerek bazı sporcuların sezinleyerek önceden harekete geçme avantajına sahip olmalarını engellemeye çalıştıkları söylenebilir. Tabancanın devamlı şekilde aynı zaman dilimleri arasında ateşlenmesi sporcuların daha süratli reaksiyon zamanına sahip olmalarına yol açacaktır. Çünkü bazı sporcular bu tek tip zaman dilimi dolayısıyla önceden sezinleyerek harekete geçme şansını yakalayacaklardır. Dikkat komutu ile tabancanın ateşlenmesi arasındaki ön periyot farlılaştırıldığından bundan reaksiyon zamanı da etkilenecektir.
ÖN PERİYOT SIRASINDAKİ KONSANTRASYON
Eğer sporcu ön periyotta göstereceği reaksiyondan çok yapacağı hareketi düşünmekle ilgili ise reaksiyon zamanı bundan olumsuz yönde etkilenecektir.
Futbolcu sürekli oyunu takip etmeli o andaki performansını ilgilendirmeyen uyaranlara dikkatini vermemelidir. Eğer futbolcu o andaki durumu dikkatlice takip etmiyorsa, o anda kaygı düzeyi artmış veya yüksekse ve kafası maçın sonucunda veya dışarıdaki seyircilerle meşgul ise reaksiyon zamanı bundan olumsuz etkilenecektir. Topun oyundan çıktığı ve oyunun durduğu anlarda futbolcuların sık sık konsantrasyonları kaybolmaktadır. Böyle durumlarda hücumun çabuk organize olarak harekete geçmesi karşı tarafın reaksiyon zamanını olumsuz yönde etkileyebilir. Antrenörler sporcularına dikkat ve konsantrasyonla ilgili gerekli bilgileri vermeleri bu özelliklerin geliştirilmesi için fiziksel ve zihinsel antrenmanlar düzenlemelidir.
ANTRENMAN-ÇALIŞMA
Reaksiyon zamanı ile ilgili yapılan araştırmalar az da olsa çalışmalarla düzelmelerin, gelişmelerin meydana geldiğin göstermektedir. Reaksiyon zamanında düzelmeler ilk çalışmalarda daha çok meydana gelmekte daha sonra iyiden iyiye azalmaktadır. Hareket zamanı reaksiyon zamanına göre çalışmalarla çok daha fazla geliştirilme olanağına sahiptir. Hareket zamanın geliştirilmesi tekniğin düzenlenmesi gerekli kondisyon çalışmaları ile sağlanabilir. Her yaş grubu çalışma ile reaksiyon zamanında düzelme kaydedilebilir. Futbolda reaksiyon zamanı tecrübe, konsantrasyon ve dikkat çalışmaları ile önemli boyutlarda etkilenebilir.
REAKSİYON SÜRATİ ANTRENMANI
Reaksiyon sürati genellikle diğer özelliklerden izole edilmeden birlikte antrene edilir. Sürat antrenmanlarında reaksiyon egzersizlerinin hedefi, reaksiyon sürati ile birlikte aksiyon süratinin de sprint kuvveti ile birlikte düzeltilmesidir.
Zaciorskij reaksiyon eğitimi için üç metot önermektedir;
Parça metodu
Tekrar metodu
Duyusal metot
PARÇA METODU
Bu metotta, hareket reaksiyonu ile hedef çalışma birlikte uygulanır. Örneğin reaksiyon çalışmasının çıkış çalışması ile birleştirilmesi gibi çalışmalarda önce hedef egzersizler çalışır, daha sonra bir uyaranla birlikte birleştirilir. Bu çalışmanın özelliği hareketin tamamının parça parça çalışılmasıdır.
TEKRAR METODU
Bu metotta ani bir uyarana ya da değişen bir çevre durumuna göre uygulanan tekrarlardır. Tekrar metodu ile daha ileri düzeyde gelişme beklenmemelidir. Bu metot parça metodu ile birleştirildiği zaman daha verimli olur.
DUYUSAL METOD
İlk iki metoda ektir, yanlış reaksiyonu önleyici etki yapar. Reaksiyon antrenmanının esas koşullarından biri konsantrasyondur. Bu çalışma ile tüm dikkatin reaksiyon uyaranına çevrilmesi ile istikrarlı bir reaksiyon sağlanabilir. Değişik zaman aralıkları ile zaman duyusunun geliştirilmesi hedeftir. Reaksiyon zamanı genel ve özel hazırlıklarla (ısınma gibi) iyileştirilebilir. Bu metotla antrenman yaparken, bir tenisçi gelen topu karşılamak için görsel hazırlık yapar. Bu değişik taraflara yapılan atışlar ve karşılamalar ile geliştirilebilir.
SPORCUNUN YAŞI VE KOŞULU
Sporcunun uyarana reaksiyona gösterme anındaki fiziksel, bilişsel ve motivasyonel durumları onun reaksiyon zamanına etki etmektedir. Bilişsel ve fiziksel olarak yorgun dunumda olan sporcuların reaksiyon zamanları yavaşlayacaktır. Eğer sporcu için üst düzeyde bilgileri işlemden geçirme söz konusu olmaktaysa reaksiyon zamanı bundan olumsuz etkilenmektedir. Aynı şekilde eğer sporcu için durum çok önemli görülmüyor ve sporcu motivasyon eksikliği içinde hareket ediyorsa reaksiyon zamanının süratli olması beklenemez.
Sporcu 19 yaşa doğru ilerledikçe reaksiyon zamanında gelişme kaydedeceği unutulmamalıdır. Araştırmalar 19 ile 25 yaşları arasında reaksiyon zamanının en üst düzeylerde süratli olduğunu gösterir.
Bu Makale 804 Kere Okundu.